سخنرانی دکتر هادی اکبرزاده در افتتاحیه پیش همایش «پیشرفت ایران؛ گذشته، حال و آینده»
1393-09-24
سخنرانی دکتر هادی اکبرزاده در افتتاحیه پیش همایش «پیشرفت ایران؛ گذشته، حال و آینده»

دکتر هادی اکبرزاده در افتتاحیه پیش­ همایش «پیشرفت ایران؛ گذشته، حال و آینده» که روز دوشنبه 24 آذر 93 در تالار استاد باستانی پاریزی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران برگزار شد، سخنرانی کردند.

دکتر هادی اکبرزاده دبیر چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، سخنرانی خود را حول سه محور چیستی، چرایی، چگونگی الگو ارائه دادند. وی در مورد چیستی الگو اشاره کردند که تعریفی که مورد اقبال همگان قرار گرفته یعنی الگوی اسلامی پیشرفت، به عنوان نقشه جامع پیشرفت کشور یا نقشه راه برپایی تمدن نوین اسلامی تلقی می­ شود. در مورد چرایی الگو، این سئوال مطرح است که چه ضرورتی است که ما را به دنبال این الگو باشیم؟ علی رغم وجود اسناد راهبردی متعدد چه نیازی به تدوین سند دیگری تحت عنوان الگوی اسلامی پیشرفت است؟ بیش از پنجاه سند راهبردی تدوین و ابلاغ شده است. مثلاً سند نقشه جامع علمی کشور، سند مهندسی فرهنگی در شورای عالی انقلاب فرهنگی یا سند چشم انداز، سیاست­ های کلی برنامه­ های پنج­ساله، سیاست­های کلی نظام در بخش جمعیت، علم و فناوری، سلامت، اقتصاد مقاومتی، تحول در نظام آموزش و پرورش، تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی، خودکفایی دفاعی و امنیتی، آمایش سرزمین، اشتغال، نظام اداری، اصلاح الگوی مصرف، امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات در مجمع تشخیص مصلحت نظام. بنابراین با وجود نهادهایی چون مجمع تشخیص مصلحت، شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجلس، دولت، شورای عالی انقلاب فرهنگی، دیگر چه ضرورتی برای تاسیس نهاد دیگری برای تدوین این سند است؟ همچنین با توجه اصل 110 قانون اساسی در زمینه تعیین سیاست های کلی نظام (با مشورت مجمع تشخیص مصلحت) و نظارت بر حسن اجرای آنها که بر عهده رهبری است این سئول مطرح می شود که چرا رهبری که بر تمام حوزه های برنامه­ ریزی و سیاست­گذاری کلان کشور اشراف دارند، علیرغم آنکه همگان را از موازی کاری نهی می­ کنند، تدوین الگوی بومی پیشرفت را ضروری و تجلی­ گاه ثمرات انقلاب اسلامی و بالاترین سند راهبردی کشور می­دانند­؟ جامعه علمی باید به این سوال بپردازد. برای پاسخ به آن شاید مناسب باشد ما ببینیم ماهیت و جنس این الگو چیست؟ آیا الگو از جنس برنامه است؟ از جنس سیاست­گذاری است؟ از جنس سند چشم انداز است؟ اگر مانند گذشته باشد باز هم ضرورتی ندارد الگوی جدیدی تدوین شود. به نظر می­رسد باید جنسی متفاوت از دیگر اسناد برنامه­ ای کشور داشته باشد تا مسیری را که در پیش گرفته است توجیه کند. سئوال دیگری که مطرح است این است که مگر برای پیشرفت کشور الگو نداریم؟ برای پاسخ به این سوال باید ببینیم چه ویژگی­ هایی را باید برای این الگو در نظر بگیریم تا متوجه شویم الگویی با این ویژگی ­ها وجود دارد یا نه؟

ویژگی ­هایی که برای این الگو می­توان در نظر گرفت این است که اولاً جامع و فراگیر باشد؛ یعنی همه عرصه های اقتصاد، سیاست و فرهنگ و معنویت و علم را در نظر بگیرد. منطبق بر شرایط عینی جامعه و ناظر به حل مسایل اساسی جامعه باشد؛ خیلی انتزاعی و ذهنی نباشد. یعنی واقعیت های جامعه را در نظر گرفته باشد. مورد اجماع جامعه علمی و دینی باشد؛ مورد اعتنای اندیشمندان و صاحب نظران جهانی باشد؛ عوام فهم و خواص پسند باشد؛ زمینه ساز سبک زندگی اسلامی ایرانی منبعث از نظریه اسلامی پیشرفت باشد. ما الگویی با این ویژگی­ها در دسترس نداریم. پس پیش شرط تهیه الگوی پیشرفت چیست؟ طبیعتاً باید مبتنی بر نظریه اسلامی پیشرفت باشد. پس سئوال بعدی این است که آیا نظریه اسلامی پیشرفت تدوین شده است؟ باید ببینیم این نظریه چه ویژگی­ هایی باید داشته اشد. در مورد ویژگی­ های نظریه وقتی می گوییم اسلامی یعنی باید منبعث از مبانی متقن دین باشد؛ مورد اجماع اندیشمندان دینی باشد؛ آرمان گرا و واقع بین باشد؛ قابل رقابت با نظریه­ های رقیب باشد؛ و توان بازتولید ارزش­های اسلامی داشته باشد. در پاسخ به این سوال که آیا ما نظریه­ ای با این ویژگی­ها در حال حاضر داریم، باید بگوییم که ما این نظریه را هنوز در اختیار نداریم. بنابراین با توجه به این که ما نه الگوی اسلامی پیشرفت و نه نظریه­ ای با این ویژگی­ها داریم. پس نقطه آغاز کار کجاست؟ سه راه­ حل در پیش داریم. یکی اینکه ابتدا نظریه را طراحی و سپس سراغ الگو برویم. دوم اینکه الگو را مقدم بر نظریه بدانیم و از الگوهای رایج بهره گیری کنیم. راه سوم، اهتمام همزمان به نظریه و الگو است. هر کدام از سه راه دستاوردها و محدودیت هایی دارند. در مورد روش اول نقدی که مطرح است این است که چه تضمینی است که در یک مدت زمان معین به یک نظریه اجماعی برسیم؟ نظریه حاصل یک بحث فرگیر و طولانی است. در مورد راه حل دوم باید گفت که این تقریباً مسیری است که تاکنون در کشور طی شده و آنچه انجام داده­ ایم و نتیجه آن شکل گیری حرکت های زیگزاگی در برنامه­ ها و سیاست­ ها است که اجتناب ناپذیر است. اما راه سوم، آن چیزی است در مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در دستور کار قرار گرفته است. باید هسته اولیه الگو بر مبنای انباشت دانشی و بینشی موجود خلق شود و باید به تدریج رشد و اصلاح داده شود.

مقام معظم رهبری نیز بر این نظر است که کار تدوین الگو را به عنوان یک امر زنده به حساب آورید. نظیر رشد موجود زنده، ارگانیکی، هماهنگ و تکاملی، پیش­رونده و افزایش­مند، افزایش عمق تدریجی، فرآیندی باشد. الگو باید موجودی پویا، دینامیک، منعطف، خود پالایش گر باشد. به همین دلیل الگو تفاوت بارزی با دیگر اسناد کشور دارند. برای تدوین آن نیاز به نقشه راه داریم. در این راه نیازمند استفاده از ظرفیت­های علمی کشور هستیم. گام ­ها طبق این برنامه برداشته می­شود. یکی از این گام­ها برگزاری همین کنفرانس هاست. در این راستا اولین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در باره نقشه راه طراحی و تدوین الگو  بود که در خرداد 1391 در خصوص طراحی نقشه برگزار شد. دومین کنفرانس الگو با موضوع مفاهیم، مبانی و ارکان پیشرفت در اردیبهشت 1392 برگزار شد. سومین کنفرانس نیز در مورد واکاوی مفاهیم و نظریه‌های رایج توسعه و تجارب ایران و جهان: به سوی نظریه اسلامی ایرانی پیشرفت بود که در اردیبهشت سال 93 برگزار گردید. در حال حاضر نیز فعالیت ­های مربوط به برگزاری چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از جمله اطلاع­ رسانی و فراخوان مقاله به نخبگان و صاحب نظران سراسر کشور و همچنین برگزاری پیش­ نشست ­ها در حال انجام است. این پیش ­همایش نیز یکی از فعالیت­های علمی مربوط به چهارمین کنفرانس است که با محوریت سه حوزه اصلی " کند و کاو در فراز و فرود تحولات تاریخی ایران"، " قابلیت­ها و سرمایه ­های ماندگار ملی و ارزیابی وضع موجود" و "  آینده پژوهی و فرجام ­شناسی" در تاریخ 30 و 31 اردیبهشت 93 برگزار خواهد شد.